Hangi yapıyı seçmeli: üç aracın melek yatırımcıya maliyeti

Üç aracın nasıl çalıştığını ayrı bir rehberde anlattım. Bu sayfadaki soru farklı: bir turda hangisiyle karşılaşırsanız ne yapmanız gerekir ve tercih sizde olduğunda neye göre karar verirsiniz.

Baştan söylemek gerekiyor: küçük bir bilet yazan melek yatırımcı çoğu turda yapıyı seçmez. Yapı, turu açan şirket ile şartları pazarlık eden öncü yatırımcı arasında belirlenmiştir ve size sunulur. Bu yüzden asıl beceri seçmek değil, sunulan yapının sizin için ne anlama geldiğini hızlıca görmektir.

Fiyatlı tur: pahalı ama net

Doğrudan pay alınan bir turda ne aldığınız imza günü bellidir. Oranınızı, sınıfınızı ve haklarınızı bilirsiniz. Sermaye tablosunda bir satırınız olur; bilgi hakları ve orantılı haklar gibi maddeler bu turda pazarlık edilebilir.

Bedeli iki kalemde toplanıyor. Birincisi süreç: değerleme üzerinde uzlaşmak gerekir, sözleşmeler uzundur, kapanış haftalar alır. İkincisi zamanlama: henüz ölçülebilir bir çekişi olmayan bir şirkete bugünden bir fiyat koymak, iki taraf için de kötü bir tahmindir. Fiyat yüksek çıkarsa bir sonraki tur düşük tur olur; düşük çıkarsa kurucular gereğinden fazla seyrelir.

Fiyatlı tur, ölçülecek bir şeyi olan şirketlerde doğru araçtır.

Dönüştürülebilir senet: sıradaki yeriniz için ödediğiniz bedel

Senedin melek yatırımcıya sunduğu tek yapısal avantaj, kapanma hâlinde alacaklılar sırasında pay sahiplerinin önünde olmasıdır. Bu avantajın pratikteki değeri şirketin kasasına bağlı; erken aşamada kapanan bir şirkette genellikle dağıtılacak bir şey kalmıyor.

Kurucu tarafında ise senedin bir maliyeti var: faiz işler ve bir vade vardır. Vade dolduğunda şirket hâlâ yeni bir tur açamamışsa, teoride geri ödeme istenebilecek bir borç bilançoda durur. Bu, çoğu zaman uzatmayla çözülür ama tarafların ilişkisini zorlayan bir konuşmayı da beraberinde getirir.

SAFE: en hızlı, en az korumalı

SAFE’in avantajı sadeliktir. Faiz yok, vade yok, uzun bir müzakere yok. Bir turu birkaç günde kapatabilirsiniz.

Yatırımcı tarafındaki karşılığı da bu sadelikten çıkıyor. Kapanışta sıranın sonundasınız. Dönüşüm gerçekleşene kadar oy hakkınız ve genellikle sözleşmeyle tanımlı bilgi hakkınız yok. Şirket yeni bir tur açmadan ayakta kalmayı sürdürürse, hissedar olmadan yıllarca bekleyebilirsiniz.

Karşılaştırmalı özet

	Fiyatlı tur	Dönüştürülebilir senet	SAFE
Ne aldığınızı bilme	İmzada	Sonraki turda	Sonraki turda
Kapanışta sıra	Pay sahipleriyle	Alacaklılarla	Genellikle en sonda
Kurucuya yükü	Seyrelme bugün	Faiz ve vade	Neredeyse yok
Kapanış süresi	Haftalar	Günler	Günler
Hak pazarlığı	Açık	Sınırlı	Çok sınırlı

Üst üste binen belgeler

Fiyatsız yapıların en çok gözden kaçan tarafı birikmeleridir. Bir şirket arka arkaya üç SAFE turu yaptıysa, her birinin kendi üst sınırı ve iskontosu vardır. Hepsi aynı anda nitelikli bir finansmanda paya döner ve o gün ortaya çıkan seyrelme, kimsenin baştan hesaplamadığı kadar büyük olabilir.

Yatırım yapmadan önce sorulacak soru tek cümledir: bugüne kadar imzalanmış tüm dönüştürülebilir belgelerin listesi ve parametreleri nedir. Cevap gelmiyorsa, şirketin kendi tablosunu bilmediğini varsayın.

Pazarlık gücünüz nerede

Küçük bir bilet yazıyorsanız değerlemeyi değiştiremezsiniz. Değiştirebildiğiniz üç şey var ve üçü de belgede tek satırdır: sonraki turlara katılma hakkı, düzenli bilgi akışı ve dönüşümün hangi eşikte tetikleneceği.

Kitle fonlaması platformları üzerinden yatırım yapıyorsanız bu üçü de sabittir. Orada tek kararınız, sunulan yapıyla o fiyattan girip girmemektir. Bu, o yolu kötü yapmıyor; yalnızca incelemenin tamamının size kaldığı anlamına geliyor.

Ben nasıl bakıyorum

Yapıya bakarken tek bir soru soruyorum: bu şirket beklediğim gibi giderse, bu belge bana ne ödüyor, ve beklediğim gibi gitmezse ne ödüyor. İkinci sorunun cevabı erken aşamada neredeyse her zaman “hiçbir şey” olduğu için, kararın ağırlığı birinci soruya kayıyor. Bu yüzden yapıyı bir koruma aracı olarak görmüyorum; koruma, portföyün genişliğinden geliyor.