Yatırım yapmadan önce sorduğum on bir soru

Wefunder, Seedinvest, StartEngine ve Republic gibi platformlar sayesinde dünyanın öbür ucundaki bir şirkete yatırım yapmak artık mümkün. Zor olan kısım parayı göndermek değil; aynı anda açık duran onlarca şirketin içinden hangisine gireceğinize karar vermek.

Mart 2014’ten bu yana 100’den fazla girişime yatırım yaptım. Aşağıdaki sorular, o kararları verirken kullandıklarım.

Bir fırsata baktığımda sorduklarım

1. Üniversiteden yeni çıkmış olsaydım, bu şirkette heyecanla çalışmaya başlamak ister miydim? En hızlı eleme sorusu; cevabı bir slayta değil, şirketin ne yaptığına bakarak veriliyor.
2. Portföyümün yüzde birini bu şirkete ayırmamak delilik olur mu? Fırsatı tek başına değil, portföyün içindeki yerine göre ölçen soru.
3. 100 kat yapma ihtimali kayda değer mi? Getiriyi bir iki pozisyon taşıdığı için, hiçbir senaryoda o çarpana çıkmayan bir şirket portföyün aritmetiğini değiştirmiyor.
4. Yeni bir kategori tanımlıyor mu? Var olan bir kategoride daha iyi olmakla kategorinin kendisini kurmak arasındaki fark burada.
5. Diğer insanların yatırım yapmadığı iyi bir fırsat mı? Kalabalığın tersine pozisyon alarak para kazanabilir miyim; bunda kimsenin görmediği ya da değer vermediği bir farklılık var mı.
6. Roket gibi yükseliyor mu ve bu yükselişin sebebini açıklayabiliyor muyum? Çekiş grafiğini görmek yetmiyor; yükselişin sebebini söyleyemiyorsanız ne kadar süreceğini de söyleyemezsiniz.
7. Beş yıl içinde 3 kat neredeyse garanti diyebilir miyim? İleri seviye, oturmuş ve uygun fiyatlı şirketler için sorulan soru. Asıl mesele fiyat: büyüme hızı ve bugünkü gelir göz önüne alındığında değerleme uygun mu, yoksa büyüme fiyata çoktan yazılmış mı. Yazılmışsa, şirket büyüdüğünde kâr size değil önceki yatırımcılara kalıyor.
8. Çok erken aşamada, sıra dışı iyi bir ekibin kurduğu, uygun fiyatlı bir şirket mi? Yedinci sorunun tersi: ortada değerlendirilecek bir rakam yokken ekibe ve fiyata bakılan durum.
9. Piyasa koşulları göz önüne alındığında, belirsiz olmayan bir sebepten ötürü benzerlerine kıyasla çok uygun fiyatlı mı? “Belirsiz olmayan” kısmı taşıyıcı: ucuzluğun açıklaması yoksa, göremediğiniz bir şey var demektir.
10. Ekibi, yatırımcıları ve destekleyicileri göz önüne alındığında başarılı olması neredeyse garanti mi? Burada %80’in üzerinde bir ihtimalden söz ediyorum ve bu ihtimali yazılı bir gerekçeye dayandırmam gerekiyor.
11. Çok nadir bulunabilecek bir fırsat mı? Bunu kaçırırsanız benzerini bulmanız uzun sürecek mi.

Hepsi aynı anda doğru olamaz

Bu bir kontrol listesi değil. Yedinci soru oturmuş, fiyatı belli, büyümesi öngörülebilir bir şirketi tarif ediyor; sekizinci soru henüz geliri olmayan bir şirketi. Bir yatırımı taşıyan şey genellikle listedeki sorulardan biri oluyor, hepsi değil. Bu yüzden faydalı kullanım şekli, gelen her fırsat için “bunu hangi soru taşıyor” diye sormak.

Sorular fiyattan bağımsız da değil. Dördü doğrudan fiyata bakıyor: aynı şirket bir değerlemede evet, iki kat yukarısında hayır olabiliyor. Bir fırsatı reddederken şirketi mi yoksa o günkü fiyatı mı reddettiğinizi ayırt etmek, sonradan aynı şirkete bakarken işinize yarıyor.

Bu on bir soru eleme aşaması için. Bir şirketi ayrıntılı olarak değerlendirirken pazar, ekip, çekiş ve ürün sırasını kullanıyorum; onu ayrı bir rehberde yazdım. Aynı şirketleri birbiriyle karşılaştırmak gerektiğinde ise 100 puanlık puanlama sistemine bakıyorum.

Bu yazı ilk olarak Mart 2023’te angel.capital bülteninde yayımlandı. Bülten kapandı; metin buraya taşınırken düzenlendi.