Yatırım içgüdüsü okumakla değil, geri beslemeyle keskinleşir

Bu alanda çok okumak gerekiyor. Yabancı kaynaklar, kitaplar, bloglar, işin içinden insanların yazdıkları. Okumadan başlamak, nasıl bir dağılımın içine girdiğinizi bilmeden başlamak demek. Ama okumak tek başına içgüdü üretmiyor.

Risk sermayesi tarafında dolaşan bir söz var: bu işe yeni birini alırken, size beş yıl ve 20 milyon dolar kaybettireceğini kabullenerek alırsınız. Sözün abartılı yanını bir kenara koyun, altındaki kabul gerçek. Alanın en iyileri bile daha ucuz bir öğrenme yolu bulamamış; kaybı bir süre göze alıyorlar.

Okumak şart, yeterli değil

Bu alandaki kitapların çoğu motivasyon tarafında iyi iş görüyor. Asıl işe yarayan kısım istatistikler: yatırımların ne kadarının sıfırlandığını, getirinin portföyün neresinden geldiğini ve sonucun kaç yılda çıktığını bilmeden verilen her karar, beklentisi baştan yanlış kurulmuş bir karar oluyor. En azından nasıl bir dağılımın içinde durduğunuzu bilerek girin.

Yanlış anlaşılmasın, okumak şart. Sadece yeterli değil. Araba kullanmayı ne kadar okursanız okuyun, direksiyona ilk geçtiğinizde arabayı kullanamazsınız. Direksiyona geçmek şart; acele etmek tehlikeli.

Erken ve küçük başlamak

Yaparak öğrenilen bir alanda öğrenmenin maliyetini düşürmenin tek yolu, öğrenirken yazdığınız çeki küçük tutmak. Bu yüzden erken başlamak, hazır hissedeceğiniz günü beklemekten iyi: beklerseniz aynı hatayı beş yıl sonra ve daha büyük bir çekle yapacaksınız. İlk yatırımların işlevi para kazanmak değil, hangi gerekçelerle yanıldığınızı ortaya çıkarmak.

İlk yılların kötü görünmesi normal

Jason Calacanis’in “Angel” adlı kitabından aklımda kalan şey şu: bir melek portföyünde ilk yıllarda değerin düşmesi kötü bir işaret değil. Kötü yönetilen şirketler çabuk batıyor, iyi yönetilenler asıl büyümeyi sonraya bırakıyor. Her yıl iki katına çıkan bir değerlemede toplamın yarısı son yılda geliyor. Üstel büyüyen bir eğride para, tutma süresinin son yıllarında kazanılıyor.

Bunun pratik karşılığı şu: portföyünüzün ilk iki yıldaki hâline bakarak kendinizi değerlendiremezsiniz. O tabloda hem sizin hatalarınız var, hem de sistemin olağan işleyişi. İkisini birbirinden ayıracak bilgi henüz gelmedi.

Kaybı mideniz kaldırıyor mu

Girmeden önce cevaplanması gereken soru bu ve okuyarak cevaplanmıyor. Yatırım yaptığım bir Y Combinator şirketi bir yıl içinde iki katına çıktı. Sonra faizler arttı, bağlı olduğu mortgage piyasası daraldı ve şirket kapandı. Koyduğum 5.000 dolar önce 10.000 oldu, sonra sıfır. Bugün sitesi bile açılmıyor.

Bu tür şeyleri midenizin kaldırması gerekiyor. Ya da kaldırmamasına alışmanız. İkisi de olur; olmayan tek şey, hiç yaşamadan bunu bildiğinizi varsaymak.

Geri besleme burada kendiliğinden gelmiyor

Melek yatırımı öğrenmeyi zorlaştıran şey riskin büyüklüğü değil, hatayla sonuç arasındaki mesafe. Sonuç çoğunlukla yedi ila on yıl sonra çıkıyor ve arada size fazla bir şey anlatılmıyor. Bir sendika üzerinden girdiyseniz şirketle doğrudan bir bağınız olmuyor; kitle fonlamasıyla girdiyseniz kurucuyu arayıp payınızın ne durumda olduğunu soramıyorsunuz. Piyasa da yavaş ilerliyor: bir sonraki tur bir buçuk, iki yıl gelmeyebilir. Düzenli yatırımcı güncellemesi gönderen bir kurucuya denk gelmek kural değil, şans.

Oysa bir şeyi hızlı öğrenmenin yolu belli: yanlış yaptığınızda birinin kısa sürede yanlış yaptığınızı söylemesi. Geri besleme hiç gelmiyorsa ya da çok geç geliyorsa o işi çok yavaş öğrenirsiniz, belki hiç öğrenemezsiniz. Bu alanda o birinin kim olacağı da belli: gelecekteki kendiniz.

En ucuz geri besleme başkasının hatası

Kendi hatanızın faturası yıllar sonra geliyor, başkasınınki bugün masada. Bu yüzden bu alanla ilgilenen insanlarla konuşmanın getirisi sohbet değil, veri: bir kişinin neye girip neden pişman olduğunu dinlemek, aynı dersi kendi paranızla almaktan çok daha ucuz. Çevrenizde bu konuşmayı yapabileceğiniz üç beş kişi yoksa, elinizdeki tek geri besleme kaynağı kendi portföyünüz olur ve o kaynak yılda bir konuşur.

Döngüyü kapatmanın iki parçası

Birincisi not. Yatırım yaptığım her şirket için “neden yatırım yapmayı seçtim” sorusuna en az bir iki cümlelik cevap yazıyorum. Aradan bir buçuk yıl geçtiğinde insan gerekçesini hatırlamıyor, hatırlamadığınız bir gerekçeyi de test edemiyorsunuz. Yazılı bir yatırım tezi olmadan, sonuç geldiğinde elinizde yalnızca sonuç oluyor.

İkincisi takip. Yatırım yaptığım her şirketin adı için Google Alert kuruyorum; şirketle ilgili yeni bir haber çıktığında Google bana e-posta atıyor. Şirket yatırım aldığında, satıldığında ya da kapandığında ilk ben görüyorum, bloglardaki söylentiler dahil.

Similarweb gibi araçlarla yatırım yaptığınız uygulamanın ya da sitenin trafiğine de bakabilirsiniz; ilk aşamada pahalı gelebilir. Ben her hafta bakmazdım: dalgalanma ders çıkarmayı engelliyor, büyük resme odaklanmak gerekiyor.

Geriye kalan

Normalde bir yatırımı yapıp yedi yıl unutabilirdim. Not ve takip sayesinde hangi alanların iyi gittiğini, neyi doğru gördüğümü, hangi düşünce şeklimin yanlış olduğunu ve neden yanlış olduğunu görebiliyorum. Yatırımın sonucunu değiştirmiyor; benim bir sonraki kararımı değiştiriyor.

Kısacası: okuyun, ama okumanın deneyim olmadan havada kalacağını bilin. Erken ve küçük başlayın. Kararınızın gerekçesini yazın. Sonra o gerekçeyi sınayabileceğiniz bir takip sistemi kurun. Bu alanda öğrenme hızınızı belirleyen şey zekâ değil, geri beslemenin ne kadar erken geldiği.

Bu yazı ilk olarak Mart 2023’te angel.capital bülteninde yayımlandı. Bülten kapandı; metin buraya taşınırken düzenlendi.