Durum tespiti kontrol listesi

Kontrol listesinin işi, aklınıza gelmeyen soruyu hatırlatmaktır. Aynı listeyi her şirkete uyguladığınızda şirketler karşılaştırılabilir hâle gelir; farklı listelerden geçmiş şirketler ise yalnızca farklı hikâyelerdir.

Listenin sırası da tesadüfi değil. Ucuz ve hızlı doğrulanabilen başlıklar önde, pahalı ve uzman gerektirenler arkada duruyor; böylece bir şirket zaten elenecekse, elenmesi masraf çıkmadan olur.

Aşağıdaki liste yedi başlıkta duruyor. Hepsini her yatırımda uygulamanız gerekmiyor — bilet küçükse listenin bir bölümü ekonomik olmaz — ama hangisini neden atladığınızı bilmeniz gerekiyor.

Listenin bir faydası daha var: kurucuya ne isteyeceğinizi tek seferde söylemenizi sağlar. Dağınık ve parça parça gelen belge talepleri hem sizi yavaşlatır hem karşı tarafta hazırlıksız bir izlenim bırakır.

1. Ekip ve yönetim

• Kurucuların geçmişi: daha önce ne yaptılar, birlikte mi çalıştılar, bu problemle bağları nereden geliyor.
• Kimin tam zamanlı olduğu ve kimin olmadığı. Yarı zamanlı bir kurucu tek başına engel değil, ama sözleşmede karşılığı olmalı.
• Hak kazanma takvimi: kurucu payları zamana bağlı mı, yoksa ilk günden tamamen kazanılmış mı.
• Kritik kişi riski: tek bir kişi ayrılırsa ürün duruyor mu.
• Danışmanlar kurulu varsa gerçekten çalışıyor mu, yoksa sunum dosyasında isim mi.

2. Pazar ve sektör

• Ulaşılabilir pazarın nasıl hesaplandığı. Aşağıdan yukarı bir hesap mı, yoksa büyük bir rakamın yüzdesi mi.
• Hedef müşteri kim ve bu müşteri için bütçe kalemi hangisi.
• Rakipler: yalnızca doğrudan rakipler değil, müşterinin bugün kullandığı alternatif de dahil.
• Sektörün tabi olduğu düzenleme. Finans, sağlık ve gayrimenkul gibi alanlarda bu başlık ürünün önüne geçebilir.
• Pazara giriş engelleri ve şirketin bu engelleri nasıl aştığı.

3. Ürün ve teknoloji

• Ürünü kendiniz kullandınız mı. Kullanılabilir bir sürüm yoksa bunun nedeni.
• Teknoloji yığını ve şirketin kendi yazdığı ile dışarıdan aldığı arasındaki sınır.
• Fikri mülkiyetin kime ait olduğu. Sözleşmeli geliştiriciler ve eski çalışanlar için devir belgeleri.
• Ürün yol haritası ve önümüzdeki turda neyin bitirileceği.
• Gerçek kullanım verisi: aktif kullanıcı, tekrar kullanım, müşteri kaybı.

4. Finansallar ve değerleme

• Son dönem gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı.
• Yakma oranı ve eldeki nakdin kaç ay yeteceği.
• Projeksiyonların altındaki varsayımlar. Rakamlar değil, varsayımlar tartışılır.
• Güncel pay tablosu: önceki turlar, dönüştürülebilir araçlar ve opsiyon havuzu dahil.
• Değerlemenin neye dayandığı ve bu turda satılan payın karşılığı.

5. Hukuk ve mevzuat

• Şirketin türü, ana sözleşmesi ve ticaret sicili kayıtları.
• Ortaklar arasındaki sözleşme ve pay devrine getirilen sınırlar.
• Önceki turlardan gelen haklar, özellikle likidasyon önceliği.
• Çalışan ve sözleşmeli hizmet ilişkileri; kimin çalışan, kimin fatura kesen olduğu.
• Kişisel veri işleniyorsa mevzuata uyum durumu.
• Devam eden ya da olası uyuşmazlıklar.

6. Risk

• Riskleri kategorilere ayırın: pazar, ürün, ekip, finans, hukuk ve düzenleme.
• Her risk için iki soru: gerçekleşme ihtimali ve gerçekleşirse şirketi bitirip bitirmeyeceği.
• Bitirici riskler ayrı bir listede toplanır. Yatırım kararını belirleyen liste odur.
• Azaltılabilecek riskler için yapının nasıl değişeceği.

7. Yatırım sonrası

• Şirket size ne sıklıkta ve hangi içerikle rapor verecek.
• Bir sonraki turda katılma hakkınız olacak mı.
• Sizden beklenen desteğin ne olduğu ve buna zamanınız olup olmadığı.
• Bu şirketten çıkışın hangi biçimlerde mümkün olduğu.

Listeyi kullanma biçimi

Listeyi baştan sona doldurmaya çalışmayın. Sırayla ilerleyin ve bitirici bir risk çıktığı anda durun; sonraki başlıklara harcanacak zaman, o riskin cevabı gelene kadar boşa gider.

Her başlığın sonunda tek bir satır yazın: bu başlıkta öğrendiğim en kötü şey ne. Yedi satırın toplamı, yatırım notunuzun iskeleti olur.

Listeyi zaman içinde kendinize göre değiştirin. Yatırım yaptığınız her şirket size yeni bir soru öğretir; öğrendiğiniz soruyu listeye eklemezseniz aynı hatayı ikinci kez yaparsınız. Benim listemdeki maddelerin bir bölümü, kendi kurduğum şirketlerin kapanma sebeplerinden geliyor.

Son olarak, listenin cevaplanmamış maddelerini de saklayın. Cevaplanmayan sorular, yatırımdan sonra izlemeniz gereken şeylerin listesidir.