Deneyimli yatırımcıdan ne sorulur, ne öğrenilir

Deneyimli bir yatırımcıyla masaya oturan çoğu kişi aynı soruyla başlıyor: hangi şirketlere yatırım yaptınız. Bu sorunun cevabı bir liste getirir ve listeden öğrenilecek şey azdır. Kazanan pozisyonların anlatısı sonradan düzeltilmiştir; kaybedenler ise genellikle hiç anlatılmaz.

İşe yarayan sorular karar anını hedefler, sonucu değil.

Çoğu tavsiye neden taşınmaz

Bir yatırımcının deneyimi üç şeye bağlıdır: hangi dönemde yatırım yaptığı, hangi coğrafyada çalıştığı ve önüne hangi anlaşmaların geldiği. Üçü de sizinkiyle aynı değil. Bol sermayeli bir dönemde otuz yatırım yapmış birinin eleme kriterleri, sermayenin daraldığı bir dönemde aynı sonucu vermez.

Bu yüzden karşınızdakinin sonuçlarını değil yöntemini almaya çalışın. Yöntem taşınır: neye baktığı, hangi sırayla baktığı, hangi durumda çeki yazmaktan vazgeçtiği. Sonuçlar taşınmaz.

İşe yarayan sorular

Aşağıdakiler doğrudan sorulabilir ve hepsinin cevabı somut olmak zorundadır:

• Son iki yılda geçtiğiniz ve sonradan pişman olduğunuz anlaşma hangisiydi, o gün neye bakıp geçtiniz?
• Portföyünüzdeki en kötü sonuçta ilk uyarı işareti ne zaman göründü, kaç ay sonra kabul ettiniz?
• Kurucuyla ilk toplantıda sorduğunuz ilk soru nedir?
• Artık hangi sektöre bakmıyorsunuz, bu kararı hangi yatırımdan sonra verdiniz?
• Son çekinizi kaç günde yazdınız, o süreyi ne belirledi?
• Bir kurucuya “hayır” derken ne söylüyorsunuz?

Cevaplar genelleme olarak geliyorsa — “ekibe bakarım”, “büyük pazarları severim” — karşınızdaki ya çok az yatırım yapmıştır ya da süreci hiç yazıya dökmemiştir. İki durumda da o sohbetten alacağınız bir yöntem yok.

Kaçırılan anlaşmalar, yapılanlardan daha öğretici

Bir yatırımcının reddettiği ve sonradan büyüyen şirketlerin listesi, portföy listesinden daha çok şey anlatır. Çünkü orada hata görünür hâldedir: hangi kriter yanlış çalıştı, hangi önyargı devreye girdi.

Bu listeyi paylaşmak kimsenin hoşuna gitmez, ama sorulduğunda cevap veren yatırımcı size süreç hakkında en çok bilgiyi veren yatırımcıdır. Kendi yatırım tezinizi yazarken bu tür hataların nerede biriktiğini bilmek, kazanan örnekleri ezberlemekten daha işlevsel.

Ortak yatırımın öğretici tarafı ve tehlikeli tarafı

Bir melek grubuna ya da yatırımcı sendikasına katılmanın en somut faydası, başkalarının durum tespiti sorularını canlı izlemektir. Bir toplantıda deneyimli bir yatırımcının hangi sırayla soru sorduğunu görmek, konuyla ilgili on makale okumaktan hızlı öğretir. Bunun yanına özel anlaşma akışı da eklenir: tek başınıza göremeyeceğiniz turlar önünüze gelir.

Tehlikeli tarafı, öğrenmenin yerine geçmesi. Melek eş yatırım yaparken öncü yatırımcının çalışmasına yaslanmak kolaydır; herkes bir başkasının incelediğini varsayarsa masada kimse incelememiş olur. Kural olarak, kendi durum tespitinizin en azından bir bölümünü kendiniz yapın — genellikle en sıkıcı bölümünü, yani sermaye tablosunu ve sözleşmeyi.

Kimden öğrenilmez

Bir ölçüt önereyim: anlattığı getiriyle başlayan yatırımcıdan öğrenilmez. Melek yatırımda getiri rakamları bağımsız olarak doğrulanamaz. Portföy değerlemeleri son turun fiyatına dayanır, o fiyat da bir işlem değil bir müzakere sonucudur; kâğıt üstündeki katlar çıkış olmadan paraya dönüşmez.

Kendi rakamımı da bu ölçüte tabi tutayım: on yılda dolar bazında yaklaşık 60 kat getiri elde ettiğimi söylüyorum. Bu benim beyanım, bağımsız bir kaynağı yok ve siz de öyle okumalısınız. Doğrulanabilir olan tek pozisyonum Udemy’dir: Mart 2014’te hisse başına 0,02 dolardan 1.000 dolarlık aldım, yedi yıl tuttum, 1 milyon dolar kazandım.

Aynı ölçüt “beni takip edin, size anlaşma göndereyim” diyen için de geçerli. Yatırım yapılabilir proje akışının bir bedeli vardır; birinin size karşılıksız akış vaat etmesi, o akışın başkaları tarafından zaten elenmiş olduğu anlamına gelir.

Sohbetten sonra ne yapılır

Görüşmenin değeri, o gün not aldığınız cümlelerde değil, bir sonraki değerlendirmenizde o soruların kaçını kendiniz sorduğunuzda ortaya çıkar. Pratik yöntem şu: sohbetten sonra kendi eleme listenize en fazla bir madde ekleyin ve o maddeyi neden eklediğinizi tek cümleyle yazın. Bir yılın sonunda listeye giren maddelere bakınca, hangi görüşmelerin gerçekten işe yaradığını görürsünüz.

Kendi payıma nereden öğrendim

Yatırımcılık hakkında öğrendiğim ilk şeyleri masanın diğer tarafında öğrendim. Drawium’da para toplarken ilgileniyormuş gibi davranan bir Avrupalı yatırımcı, ürün vizyonumuzu not aldıktan sonra bir ay önce rakibimiz WalkMe’ye yatırım yaptığını söyledi. O toplantı bana bir yatırımcının hangi soruları neden sorduğunu, sorularla bilgi toplamanın karar vermekle aynı şey olmadığını gösterdi.

İkinci kaynak kendi kayıtlarım oldu. Geçtiğim şirketleri ve geçme sebeplerimi yazmaya başladıktan sonra, hangi sorularımın gerçekten ayırt edici olduğunu görebildim. Deneyimli bir yatırımcının cevabını kendi kayıtlarınızla karşılaştırabiliyorsanız, o sohbetten bir tavsiye değil bir karşılaştırma çıkarırsınız — ve karşılaştırma tavsiyeden daha uzun süre işe yarar.

Üçüncüsü de zaten elinizde: kendi portföyünüz. 100’den fazla yatırımdan sonra, bana en çok şeyi öğreten sohbetler kendi kararlarımı savunmak zorunda kaldığım sohbetler oldu. Deneyimli bir yatırımcıya sorulacak en iyi soruyu da buradan bulabilirsiniz: son yatırımınızı anlatın, sonra “bunu neden yaptınız” sorusunun peşini bırakmasınlar.