Yatırımdan sonra: neyi takip ederim, neye karışmam

Para hesaba geçtikten sonra melek yatırımcının elinde üç karar kalır: bir sonraki tura katılmak, bir tanıştırma yapmak, ve bu şirkete zaman ayırmaya devam etmek. Yatırım sonrası takip düzeninin tek işi bu üç kararı beslemektir. Bunun ötesinde toplanan her rapor, kimsenin dönüp bakmadığı bir arşive dönüşür.

Rapor toplamak takip değildir

Yatırım sonrası ilişkiyi “şirketi izlemek” diye tarif etmek insanı yanlış yere bakmaya götürüyor. Şirketi yönetmiyorsunuz; küçük bir çekle girmiş azınlık pay sahibisiniz. Elinizdeki gerçek araç iki tane: bir sonraki turda para koyup koymamak, ve ağınızı açıp açmamak.

Bu yüzden her portföy şirketi için tek bir soru tutuyorum: bugün bu şirketin bir sonraki turuna katılır mıyım. Cevabın değiştiği an, takibin işe yaradığı andır. Cevap çeyreklerce hiç değişmiyorsa aldığınız güncellemeler bilgi değil, gürültüdür.

Üç ayda bir, beş satır

Bir yatırımcı güncellemesi uzun olduğu için iyi olmaz. Kurucudan istediğim beş satır şu: bankadaki nakit, son üç ayın aylık yakma oranı, bu iki sayıdan çıkan pist süresi, işin kendi ölçüsü — gelir, aktif müşteri, ne ise — ve kurucunun kendi cümleleriyle yazdığı iki risk.

Beşinci satır en değerlisi. İlk dördü tablodan çıkar; beşincisi kurucunun neye baktığını gösterir. Aynı riski üç çeyrek üst üste yazan bir kurucu ya o riski çözemiyordur ya da güncellemeyi kopyalıyordur, ve ikisi de bilgidir.

Anahtar performans göstergelerini şirket kendisi seçsin, ama seçtiği ölçü çeyrekten çeyreğe değişmesin. Ölçü değiştiren şirket çoğunlukla kötüleşen ölçüyü bırakmıştır. Müşteri kayıp oranı tabloya bir kez girdiyse, orada kalması gerekir.

Bilgi hakkı sözleşmeden gelir

Düzenli güncelleme almak nezaket meselesi değil, madde meselesidir. Bilgi hakları pay sahipleri sözleşmesine yazılmadıysa kurucunun size rapor gönderme yükümlülüğü yoktur ve kötü çeyreklerde göndermez. Küçük çeklerde bu hak çoğu zaman ya hiç verilmez ya da belirli bir tutarın üstünde yatırım yapanlara verilir; eşiği anlaşma imzalanmadan önce sorun.

Yönetim kurulu koltuğu ayrı bir konu. Melek çekiyle koltuk gelmez, gelmesi de gerekmez. Bağımsız üyelik ya da danışmanlar kurulu çoğu melek için daha doğru yerdir: bilgiye erişirsiniz, kurul sorumluluğunu almazsınız, kurucunun gündemini de işgal etmezsiniz.

Sessizlik en erken sinyaldir

Üç aylık düzenin bir sınırı var. Coinium’u Nisan 2018’de San Francisco’da kurdum; profesyonellerin oluşturduğu portföylere yatırım yapmayı kolaylaştıran bir kripto para platformuydu. Ağustos’ta bitti. Beş ay, üç aylık bir raporlama takviminde tek bir güncelleme demek. Erken aşamada bir şirket, birinci raporla ikincisi arasında biter.

Bu yüzden takvimin yanına bir eşik koyun: iki güncelleme üst üste gelmediyse, ya da gelen güncelleme “her şey yolunda”dan ibaretse, telefon edin. Kurucu tarafından sebebi basit görünüyor — kötü ay, o e-postayı yazmayı en zorlaştıran aydır. Yatırımcıya kötü haber vermek, kötü haberi önce kendinize kabul ettirmeyi gerektirir. Sessizlik neredeyse hiçbir zaman yoğunluk anlamına gelmez.

Yardımın işe yarayan biçimi dardır

“Kapım her zaman açık” bir yardım değildir. İşe yarayan yardım, kurucunun o hafta takıldığı belirli bir işi daha önce yapmış olmanızdır.

Bende bu iki yerde toplanıyor. Birincisi işe alım: ICY Capital’in Türkiye ofisinin açılışında çalışırken junior ve senior pozisyonlar için 10’dan fazla kişiyle görüştüm, dolayısıyla teknik bir ekibin ilk beş kişisinin nasıl seçileceği konusunda söyleyecek somut şeyim var. İkincisi satış tarafı: bugün Lidya Genomics’te satış ve pazarlama ekiplerine liderlik ediyorum, bir şirketin satış tablosuna bakınca hangi sayının ne anlama geldiğini biliyorum.

Neyi yapamayacağımı da baştan söylüyorum. Kurucuya “şu konuda arayın, şu konuda başkasını arayın” demek, sonradan yapılan on tanıştırmadan daha faydalı oluyor.

Karışmayacağınız yer

Ürün kararı kurucunundur. Bir yatırımcının ürün fikri, kurucunun gündemine giren en pahalı şeydir: kabul edilmesi de reddedilmesi de zaman alır, ve o zamanın maliyetini yalnızca kurucu öder. Fikir vermek yerine soru sormak, aynı bilgiyi maliyetsiz taşır.

Aynı şey işe alım, fiyatlama ve gündelik operasyon için de geçerli. Kurucunun sizden isteyeceği yardım ile sizin vermek istediğiniz yardım aynı şey değilse, istenen yardım kazanır.

Takibin ikinci işi: zamanı geri almak

Portföyün en pahalı kalemi batan şirket değil, zombi şirkettir: kapanmayan, büyümeyen, ama her çeyrek sizden zaman isteyen şirket. Batan şirket kendi kararını verir ve sizi serbest bırakır; zombi şirket bunu hiç yapmaz.

Takip düzeninin ikinci işi bunları erken tanımak. Bir şirket için takip yatırımı ihtimalini kapattıysanız, o şirkete ayırdığınız zamanı da kapatın ve bunu kurucuya açıkça söyleyin. Belirsiz bir ilgi, iki taraf için de en kötü seçenektir.