Payınız yüzde birin altındayken portföy şirketini takip etmek

Klasik bir melek turunda şirketi birileri takip eder. Turu açan öncü yatırımcı genelde yönetim kurulunda oturur, aylık rakamları görür ve işler bozulduğunda ilk haberi alır. Paya dayalı kitle fonlamasında bu rolü üstlenen kimse olmayabilir. Payınız yüzde birin altındadır, kurulda yeriniz yoktur ve kurucunun sizinle birlikte yüzlerce yatırımcısı vardır.

Bu, takibi anlamsız hâle getirmez. Neyi takip edebileceğinizi ve o bilgiyle ne yapabileceğinizi değiştirir.

Neyi izleyeceğinize yatırım anında karar verin

Yatırımı yaparken bir cümle yazın: bu şirketin çalışması için doğru olması gereken şey nedir. Yanına en fazla üç rakam koyun — gelir mi, kullanıcı mı, üretim maliyeti mi, hangisi o cümlenin sınandığı yerse. Bu kısa not sizin yatırım teziniz olur.

Notu yazmazsanız bir yıl sonra gelen güncellemeyi okuyacak bir ölçütünüz kalmaz. Her güncelleme iyi görünür, çünkü kurucular güncellemeyi iyi görünmek için yazar. Elinizde önceden belirlenmiş üç rakam varsa, metnin tonundan bağımsız olarak bakacağınız bir yer olur.

Sessizlik en erken sinyaldir

Şirketin gidişatı hakkında elinize geçen ilk kötü haber, çoğu zaman haberin kendisi değil, haberin gelmemesidir.

Düzenli yatırımcı güncellemesi gönderen bir ekibin temposu düştüğünde — üç ayda bir gelen not altı ayda bire inince, sayı tablosu metne dönüşünce, nakit durumu satırı sessizce kaybolunca — şirkette bir şey değişmiş demektir. Sebebi çoğu zaman kötü niyet değildir: kötü bir çeyreği anlatan metni yazmak, iyi bir çeyreği anlatanı yazmaktan kat kat zordur ve ertelenir.

Bu yüzden takibin en basit hâli bir takvimdir. Hangi şirketten en son ne zaman haber aldığınızı bir yere yazın. Üç ay boyunca hiçbir şey gelmediyse kısa bir soru sorun. Cevap gelmiyorsa bu da bir cevaptır.

Ne izlenir

Küçük bir payla erişebileceğiniz bilgi sınırlıdır, ama işe yarayan kısmı azdır ve çoğu kampanya sonrası yazışmada zaten geçer:

1. Nakit ve süre. Kasada ne kadar var, yakma oranına göre kaç ay yeter. Tek bir soru sorma hakkınız olsa bu olurdu.
2. Tezinizin rakamı. Yatırım anında yazdığınız üç sayı.
3. Ekipte kim gitti. Kurucu ortaklardan birinin ayrılması, üç aylık gelir düşüşünden daha çok şey anlatır.
4. Bir sonraki tur. Ne zaman, hangi seviyede, kiminle konuşuluyor.

Bu dördünü karşılaştırmalı okuyun. Tek bir güncelleme size bir fotoğraf verir; üst üste üç güncelleme bir yön verir. Şirketin durumunu belirleyen şey, tek bir çeyrekteki rakam değil, üç çeyrekte hangi yöne gittiğidir.

Yardım, ancak istenen türden olursa yardımdır

Yatırımcıların en yaygın hatası, kurucuya ihtiyacı olmayan şeyi vermektir. Strateji tavsiyesi ucuzdur ve kurucunun elinde zaten fazlasıyla vardır. Kıt olan şey müşteridir, adaydır ve bir sonraki turdaki yatırımcıdır.

Bunu en net kendi şirketimde gördüm. Haziran 2021’de Kivi Video’yu kurdum: şirketler için beyaz etiketli video barındırma ve takip platformu. En kalabalık anımızda sekiz kişiydik. LinkedIn üzerinden birden fazla hesapla otomasyon kullanarak yaklaşık 3.000 kişiye ulaştık ve tek bir satış yaptık, tek bir aylığına. O dönemde bize söylenen her tavsiyenin yerine, satın alma kararı verebilecek tek bir kişiyle yapılacak bir tanıştırmayı alırdım.

Şirket kapandığında sebep ürün değildi. Yurt dışındaki muadilleri çok başarılıyken, Türkiye’de insanlar kamera karşısına geçip kendini kaydedip kitlelere göndermek istemiyordu. Bunu ancak deneyerek öğrendik — ve bu tür bir şeyi yatırımcının uzaktan görmesi mümkün değildir. Yatırımcının katkısı burada teşhis koymak değil, ekibin denemeyi hızlı yapmasına yardım etmektir.

Dikkatinizi de portföy gibi dağıtın

Yatırım sayısı arttıkça takip yükü artar. Otuz şirketin güncellemesini eşit dikkatle okumaya çalışırsanız hiçbirine faydanız olmaz.

Sermaye için geçerli olan mantık dikkat için de geçerli: yoğunlaştırın. Portföyü taşıma ihtimali olan az sayıda şirkete gerçek zaman ayırın, diğerlerine düzenli bir okuma ve sorulduğunda verilen bir cevap yeter. Bu acımasızlık değil, bir kişinin haftada kaç saati olduğuyla ilgili bir kabul.

Aynı disiplin zombi şirketler için de geçerli. Kapanmayan ama büyümeyen bir şirket portföyünüzde sermayeden çok zamanınızı tüketir. Takip listenizi, sizden en çok isteyen şirkete göre değil, portföyü taşıma ihtimali olan şirkete göre düzenleyin.

Kurucuya sormadan önce

Bir yatırımcının sorusu, üç kişilik bir ekipte bir kişinin öğleden sonrasıdır. Yüz yatırımcının aynı soruyu sorduğu bir turda bu, kurucunun haftasıdır.

Bu yüzden sormadan önce cevabın kampanya sayfasında, son güncellemede ya da şirketin kendi yayınlarında olup olmadığına bakın. Sorduğunuzda tek bir soru sorun, cevaplanabilir hâlde sorun ve cevap geldiğinde iki satırla teşekkür edin. Bir sonraki güncellemenin size de gelmesinin en ucuz yolu budur.