Melek yatırımcı çek karşılığında ne satın alır

Mart 2014’te Udemy hisselerini hisse başına 0,02 dolardan aldım; toplam 1.000 dolar. Pozisyonu yedi yıl tuttum ve 1 milyon dolar kazandım. O parayı gönderirken satın aldığım şey bir fikir ya da bir kurucuya duyulan güven değildi. Belirli sayıda pay ve o payın taşıdığı haklardı.

Melek yatırımcılığın tarifi bu kadar dar tutulabilir: erken aşamadaki bir şirkete kendi paranızı verir, karşılığında pay ya da paya dönüşecek bir araç alırsınız. Başkasının parasını yönetmezsiniz, kimseye rapor vermezsiniz, çıkış zamanını kimseyle birlikte kararlaştırmazsınız. Kararın da sonucun da tek sahibi sizsiniz.

Sermayenin durduğu boşluk

Bir şirketin ilk parası kurucularından çıkar. Buna kendi kaynaklarıyla başlatmak denir ve çoğu şirket için bu para ürünü ilk müşteriye götürmeye yetmez.

Banka bu aşamada devreye giremez, çünkü banka teminat ister. Üç kişilik bir yazılım şirketinin teminat olarak gösterebileceği bir şeyi yoktur; makine yok, stok yok, alacak yok. Risk sermayesi fonları ise belirli bir bilet büyüklüğünün altına inmez; fonun ekonomisi çok sayıda küçük çeki taşımaz.

Aradaki boşluğu kendi parasını kullanan bireyler doldurur. Melek sermayesinin işlevi budur: teminatı olmayan, geçmiş performansı olmayan, çoğu zaman gelirin kendisi olmayan bir şirkete tohum aşamasında para koymak. Boşluk gerçek olduğu için de bu iş vardır.

Kâğıt üzerinde elinize geçen şey

Payın kendisi ilk kalem. Kaç pay aldığınız değil, şirketin toplam payının yüzde kaçını aldığınız önemlidir; bunu da yalnızca güncel pay tablosunu görürseniz bilirsiniz.

İkinci kalem seyrelmedir. Şirket her yeni turda pay ihraç eder ve sizin oranınız küçülür. Bu kötü bir şey değildir, sürecin kendisidir; kötü olan, seyrelmenin hangi şartlarla olacağını hiç okumamış olmaktır.

Üçüncü kalem bilgi hakkıdır. Yatırımdan sonra şirketin size ne sıklıkta ve hangi ayrıntıda rapor vereceği, yatırımdan önce yazılmadıysa yazılmaz. Küçük bir bilet karşılığında yönetim kurulunda koltuk almazsınız; alabileceğiniz şey düzenli bilgidir.

Dördüncü kalem eksi tarafta durur: pozisyon yıllarca satılamaz. Halka açık olmayan bir payın fiyatı yoktur, borsası yoktur, alıcısı çoğu zaman yoktur. Udemy pozisyonunu yedi yıl tuttum ve o yedi yılda pozisyonun bir fiyatı olmadı.

Paranın yanında gittiği söylenen şey

Melek yatırımcının paradan başka üç şey getirdiği söylenir: sektör bilgisi, tanıştırma ve zor kararlarda ikinci bir akıl. Bunların üçü de gerçekten mümkündür, ama hiçbiri çekin içinde hazır gelmez.

Bu iddianın test edilebilir olduğunu unutmayın. Kurucular birbirini tanır. Yatırımcının hangi şirkete ne yaptığını, hangi tanıştırmayı gerçekten gerçekleştirdiğini bir telefonla öğrenirler. Drawium’u kurduğumuz dönemde ilgileniyormuş gibi davranan bir Avrupalı yatırımcı ürün vizyonumuzu not aldı, sonra bir ay önce rakibimiz WalkMe’ye yatırım yaptığını söyledi. O konuşmayı bugün hâlâ anlatıyorum. Yatırımcı tarafında birikmiş tek sermaye para değildir.

Getirinin şekli

Erken aşama getirisi ortalama etrafında toplanmaz. Yatırımların çoğu sıfırlanır ve portföyün sonucunu bir avuç pozisyon belirler. Bugüne kadar 100’den fazla girişime yatırım yaptım; portföyün sonucunu bugüne kadar tek bir satır belirledi, o da 1.000 dolarlık Udemy pozisyonu.

Bu dağılımın iki pratik sonucu var. Birincisi, tek bir yatırımın sonucundan yönteminiz hakkında çıkarım yapamazsınız. İkincisi, portföyün o birkaç pozisyonu içerecek kadar geniş olması gerekir; beş pozisyonluk bir portföy bu aritmetiğe göre kurulmuş değildir.

Size maliyeti

Para tarafı açık: koyduğunuz tutarın tamamını kaybedebilirsiniz ve erken aşamada bu istisna değil, en olası tek sonuçtur.

Zaman tarafı daha az konuşulur. Anlaşmaları bulmak, elemek, incelemek ve yatırımdan sonra izlemek gerçek bir iş yüküdür. Bu yükü taşımayacaksanız karşınıza çıkan ilk fırsata para koymak yerine hiç başlamamak daha iyi bir karardır.

Kararın bütün ağırlığı sizde

Bir fon yöneticisinin kararını yatırım komitesi denetler, bir bankacının kararını kredi politikası sınırlar. Melek yatırımcının böyle bir filtresi yoktur. Bu, işin en çekici ve en tehlikeli tarafı aynı anda: karşınızdaki kurucuyu sempatik bulduğunuz için yazdığınız çeki kimse durdurmaz.

Bu boşluğu dolduran tek şey yöntemdir. Neye, hangi ölçütle, hangi sırayla bakacağınızı yatırım masaya gelmeden önce yazılı hâle getirmek; sonra da istisnasız her anlaşmayı aynı sıradan geçirmek. Bu kursun tamamı bunun üzerine kurulu.