Kendi yatırım stratejinizi yazıya dökmek

Strateji, ilk çeki yazmadan önce verdiğiniz kararların yazılı hâlidir. Yazılı değilse strateji değil ruh hâlidir: iyi bir sunum gördüğünüz gün cömert, kötü bir haber okuduğunuz gün temkinli olursunuz ve portföyünüz bu dalgalanmanın kaydı hâline gelir.

Aşağıdaki çerçeve tek sayfaya sığar. Dört başlığı doldurun; doldurduktan sonra bir yıl boyunca kararlarınızı ona karşı savunun.

Birinci başlık: nerede haklı olma ihtimaliniz yüksek

Yatırım tezi yazmanın ilk adımı sektör seçmek değil, kendi avantajınızı tespit etmek. Soru şu: hangi konuda, sunum dosyasındaki iddianın doğru olup olmadığını başkalarından daha hızlı anlarsınız.

On beş yıldır ürün kuran bir mühendisim; Udemy’de beşinci mühendistim, sonra kendi şirketlerimde ölçekleme, veri ve yapay zeka tarafında çalıştım. Bu benim filtrem: teknik iddianın gerçekten yapılıp yapılamayacağını değerlendirebildiğim işlere bakıyorum. Sizin avantajınız bir sektörde geçirilmiş yıllar, bir müşteri kitlesine erişim ya da bir tedarik zincirini içeriden bilmek olabilir. Avantajı olmayan alanlarda melek yatırım, fiyatını sizin belirlemediğiniz bir kumardır.

Tezi üç cümleyle yazın: hangi alana bakıyorsunuz, hangi aşamada giriyorsunuz, bu alanda başkalarında olmayan neye sahipsiniz.

Tezin altına bir de para dışındaki amacınızı yazın. Melek yatırımın karşılığı her zaman getiri değildir: bir sektörün içinde kalmak, kurucularla çalışmaya devam etmek, kendi tecrübenizi bir yerde kullanmak da geçerli sebeplerdir. Bunu yazmanın pratik faydası şu — yatırımlarınızın bir kısmı yalnızca getiri ölçütüyle bakıldığında kötü görünecek. O yatırımı hangi ölçütle yaptığınızı baştan yazdıysanız, sonucu değerlendirirken kendinizi kandırmazsınız.

İkinci başlık: para, süre ve çek büyüklüğü

Buradaki tek kural, toplam yatırımınızın tamamının kaybedilebilir para olmasıdır. Erken aşama hissesinin fiyatı vardır ama likit bir piyasası yoktur; ihtiyacınız olduğu gün satamazsınız.

Sonra üç sayı belirleyin: yılda ayıracağınız tutar, tek çekin büyüklüğü ve kaç yıl devam edeceğiniz. Bir örnek üzerinden gidelim — bu benim portföyümün verisi değil, aritmetiği göstermek için kurulmuş bir örnek. Yılda 10 birim ayırıyor, çek başına 1 birim yazıyor ve dört yıl devam ediyorsanız, sonunda 40 pozisyonlu bir portföyünüz olur. Yılda 10 birimi tek bir çeke koyarsanız, dört yılda dört pozisyonunuz olur ve sonucunuz o dört şirketin kaderine bağlanır.

Melek yatırımda getiri portföyün ortalamasından değil, bir iki pozisyondan gelir; 80/20 kuralı bu dağılımın kaba adıdır ve gerçekte dağılım bundan da serttir. Bu yüzden çek sayısı, çeşitlendirmenin süsü değil, stratejinin merkezindeki değişkendir.

Çek büyüklüğünü tek başına yazamıyorsanız yollar var: yatırım turlarına sendikalar üzerinden, özel amaçlı araçlarla ya da paya dayalı kitle fonlaması platformları üzerinden daha küçük tutarlarla girilebilir. Bu yolların yatırımcı eşikleri ve yıllık limitleri düzenlemeye bağlıdır ve değişir; güncel tutarı yatırım yapmadan önce Sermaye Piyasası Kurulu’nun ve platformun kendi sayfasından doğrulayın.

Üçüncü başlık: eleme hunisi

Yatırım taraması bir duygu değil, bir sıralamadır. Kendi sıranızı yazın ve her adımda ne aradığınızı tek cümleyle tanımlayın. Örneğin: alan uygun mu, ekip bu işi yapabilir mi, talep işareti var mı, sözleşme kabul edilebilir mi.

Sonra sayın. Bir yılda kaç şirket gördünüz, kaçında ikinci toplantı yaptınız, kaçına yatırım yaptınız. Bu üç sayı sizin proje akışınızın kalitesini gösterir. Gördüğünüz her üç şirketten birine yatırım yapıyorsanız eleme yapmıyorsunuz demektir; kırk şirket görüp hiçbirine yatırım yapmıyorsanız da yanlış kaynaklardan bakıyorsunuz demektir.

Varsayılan cevabın “hayır” olduğunu baştan kabul edin. Bir yatırımcının işi fırsat kaçırmamak değil, sermayeyi savunulabilir yerlere koymaktır.

Bir ayrım daha yapın: bu portföyün ne kadarı sizin doğrudan değerlendirebildiğiniz işlerde, ne kadarı tanımadığınız alanlarda olacak. İkincisi sıfır olmak zorunda değil, ama bir üst sınırı olmalı ve o sınırı sunum dosyasının kalitesi değil, siz belirlemelisiniz.

Dördüncü başlık: takvim

Stratejinin en çok atlanan parçası, ne zaman ne yapacağınızı yazmak.

• Çeyrekte bir: portföyü gözden geçirin, ilerlemeyen şirketleri işaretleyin, takip turu için ayırdığınız sermayeyi güncelleyin.
• Yılda bir: tezi gözden geçirin. Bu, tek bir kötü yatırımdan sonra değil, takvimdeki gün geldiğinde yapılır.
• Her yatırımdan sonra: iki cümlelik gerekçe ve iki cümlelik ön ölüm raporu yazın. “Bunu şu yüzden yaptım”, “üç yıl sonra kapanırsa muhtemel sebep şu.”

Yatırım ufkunuzu da buraya yazın. Erken aşamada çıkışa kadar geçen süre yıllarla ölçülür; ben Udemy pozisyonunu Mart 2014’ten itibaren yedi yıl tuttum. Stratejinizde bu süreyi kabul etmiyorsanız, ilk zor yılda kararınızı bozarsınız.

Bir yıl sonra ne değişmeli

Bu dört başlığı doldurduktan sonra bir yıl boyunca kararlarınızı ona karşı savunun. Yıl sonunda tezinizde değişen tek bir madde bile yoksa muhtemelen yeterince yatırım yapmamışsınızdır; her ay değişiyorsa da tez değil, tepki yazmışsınızdır. Doğru ritim ikisinin arasında bir yerde.