Dayanıklılık bir karakter özelliği değil, bir portföy tasarımıdır

Bu alanda dayanıklılık genellikle bir kişilik özelliği gibi anlatılıyor. Pratikte öyle çalışmıyor. Dayanıklılık, portföyü kurarken verdiğiniz üç dört kararın sonucu: ne kadar parayla girdiğiniz, kaç yıllığına girdiğiniz ve kaybı önceden bütçeleyip bütçelemediğiniz. Bu kararlar doğruysa kötü haber geldiğinde sarsılmazsınız; yanlışsa hiçbir motivasyon işe yaramaz.

Kaybı baştan bir sayı olarak yazın

Portföye ayıracağınız tutarı belirlerken sorulacak soru şu: bu paranın tamamı sıfırlansa hayatımda ne değişir. Cevap “bir şey değişmez” değilse tutar fazladır.

Bu bir slogan değil, yazılacak bir sayı. Çünkü kararı bugün rahat kafayla veriyorsunuz; üç yıl sonra üst üste üç şirket kapandığında aynı kafada olmayacaksınız. O gün sizi tutan tek şey, bugün yazdığınız sayıdır.

Erken aşamada bunun sebebi basit. Pozisyonun bir fiyatı vardır ama bir piyasası yoktur. Çıkışa kadar geçen süre yıllarla ölçülür ve o yıllar boyunca parayı geri çağıramazsınız. Nakde ihtiyacı olan bir yatırımcının bu alanda yapabileceği bir şey yok.

İlk yıllar kötü görünür, bu normaldir

Portföyün şekli asimetriktir ve zamana yayılışı da asimetriktir. Kötü yönetilen şirketler hızlı kapanır; iyi gidenler değerinin büyük kısmını son yıllarda kazanır. Yılda iki katına çıkan bir şirkette bugünkü değerin yarısı son bir yılda oluşmuştur.

Bunun pratik sonucu şu: ilk iki üç yılda portföy tablonuz kötü görünecek. Sıfırlar erken gelir, kazançlar geç. Bu tabloya bakıp stratejiyi değiştirmek, en sık yapılan ve en pahalı hata.

Aynı sebep elde tutma süresine de bakış açınızı değiştirmeli. Mart 2014’te aldığım Udemy hissesini yedi yıl tuttum. O yedi yıl boyunca pozisyonun ne olduğunu gösteren bir ekran yoktu.

Sermayeyi yıllara yayın

Dayanıklılığın en az konuşulan bileşeni tempo. Mart 2014’ten bugüne 100’den fazla girişime yatırım yaptım; buradaki asıl karar sayı değil, o sayının yıllara yayılmış olması.

Tek bir yılda yazılan on çek, o yılın fiyat seviyesine ve o yılın gündemine bağlıdır. Aynı on çek beş yıla yayıldığında portföyünüz birden fazla piyasa koşulundan geçer ve tek bir dönemin hatasını tek başına taşımaz.

İkinci faydası psikolojik. Her yıl yeni bir karar veriyorsanız, kötü geçen bir yılın ardından oyunu tamamen bırakma isteği azalıyor. Elinde hâlâ kullanılmamış sermaye olan yatırımcı, kaybı bir son değil bir dönem olarak görür.

Uyum sağlamak ile savrulmak arasındaki fark

Uyum, tezinizi yeni bir gözlem karşısında değiştirmektir. Savrulma, tezinizi son gördüğünüz iyi sunuma göre değiştirmektir. İkisi dışarıdan aynı görünür; ayıran tek şey, değişikliğin gerekçesinin yazılı olup olmadığıdır.

Basit bir kural işe yarıyor: tezinizi ancak birbirinden bağımsız birkaç gözlem aynı yönü gösterdiğinde değiştirin, ve o gözlemleri değişiklikle birlikte yazın. Tek bir şirketin sonucu tezi değiştirmeye yetmez.

Kapanma sebebi genellikle kuruluş gününde görünmez

Kurucu tarafında bunu birkaç kez yaşadım. Şubat 2015’te kurduğum Standout’u öldüren ana sebeplerden biri, Gilt’in kurucu ortağı ve CEO’su Alexis Maybank’in aynı fikirle Project September’ı çıkarmasıydı. Haziran 2021’de kurduğum Kivi Video’da ürün çalışıyordu; şirketi bitiren sebep kültüreldi. Ağustos 2023’te kurduğum Payko’da ise ilk evi satmaya çok yaklaşmışken Sermaye Piyasası Kurulu projeyi bitirmemizi istedi ve Mart 2024’te aniden kapattık.

Üçünün ortak yanı şu: kapanma sebebi kuruluş gününde masada yoktu. Rakibin kim olacağını, kullanıcının hangi davranışı reddedeceğini ve düzenleyicinin nereye bakacağını ilk gün bilmenin bir yolu yoktu. Sebeplerin hepsi sonradan, üstelik en yakından bakan kişiye bile sonradan göründü.

Bir yatırımcı olarak bundan çıkan sonuç, daha iyi seçerek riski ortadan kaldırabileceğiniz fikrinden vazgeçmektir. Seçim kalitesi getirinin bir bileşeni, tek bileşeni değil.

En pahalı iki duygusal an

Birincisi turu kaçırma korkusu. Herkesin konuştuğu bir şirkete, kendi kriterlerinizi atlayarak girmek. İkincisi, batmakta olan bir şirkete yeni para koymak. İkisi de aynı yerden gelir: verilmiş bir kararı savunma isteği.

İkisine karşı da tek koruma, kararı duygunun yükseldiği anda değil öncesinde yazmış olmaktır. Düşük turda ne yapacağınıza, hangi durumda takip parası koyacağınıza ve büyümeyen ama kapanmayan şirketlere ne kadar zaman ayıracağınıza soğukkanlıyken karar verin.

Bu iş tek başına yapılmaz

Yatırımcıların büyük kısmı kararlarını kimseye anlatmadan veriyor ve bu, hem öğrenmeyi hem dayanıklılığı zorlaştırıyor. Aynı alanda çalışan birkaç kişiyle düzenli konuşmak iki işe yarar: kararı anlatırken kendi gerekçenizdeki boşluğu görürsünüz, ve kaybettiğinizde bunun sizin özel bir beceriksizliğiniz olmadığını duyarsınız.