Kendi durum tespiti kontrol listenizi kurmak

İnternette bulacağınız inceleme kontrol listelerinin çoğu, kurumsal satın alma süreçlerinden erken aşamaya uyarlanmıştır ve yüz maddeyi geçer. Küçük bir çek için o listeyi baştan sona uygulamak mümkün değildir. İşe yarayan liste, kendi yatırımlarınızdan çıkardığınız listedir: kısa, sizin hatalarınıza göre yazılmış ve her yatırımdan sonra bir madde daha uzayan.

Aşağıdaki beş başlık benim kullandığım iskelet. Kopyalayıp kendi maddelerinizi ekleyin. Maddelerin çoğu tek bir belgeyle ya da tek bir soruyla kapanır; hiçbiri uzman raporu gerektirmez. Uzmana gitmeniz gereken yerleri de zaten bu liste gösterir.

Şirket ve pay yapısı

Şirketin hukuki yapısı, kuruluş tarihi, ortaklık yapısı
Güncel sermaye tablosu ile pay defterinin birbirini tutup tutmadığı
Geçmiş turlarda verilen haklar: imtiyazlar, tasfiye tercihleri, opsiyon havuzu
Kurucu paylarında hak ediş takvimi ve ayrılan ortak olup olmadığı
Açık dava, icra takibi ya da eski ortakla anlaşmazlık

Para

Banka bakiyesi, aylık gider ve kalan ay sayısı
Yakma oranının son altı aydaki seyri
Gelirin müşterilere dağılımı, en büyük müşterinin payı
Ödenmemiş vergi, prim ve maaş borcu var mı
Projeksiyonun dayandığı iki üç varsayım ve bunların bugünkü karşılığı

Ürün, pazar ve çekiş

Kuruluştan bugüne aylık müşteri ve gelir serisi
Üç aylık elde tutma oranı ve altındaki taban
Ürünün kendi elinizle denenmesi
Rakip listesi ve listede olmayan iki üç isim
Kurucunun pazar büyüklüğünü nasıl hesapladığı

Ekip

Her kurucu için “bu kişi olmasa yapılamayacak iş” cümlesi
Kurucuların daha önce uçtan uca bitirdiği işler
Referans listesinin dışından en az bir görüşme
Son bir yılda ayrılanlar ve sebepleri
Tam zamanlı çalışan sayısı ve kimin maaş almadığı

Teknoloji ve hukuk

Fikri hakların şirkete devrini gösteren sözleşmeler
Serbest çalışan ve ajans sözleşmelerindeki devir maddeleri
Üçüncü taraf bağımlılıkları ve açık kaynak lisansları
Verinin kaynağı ve kullanım hakkı
Şirketin işinin bağlı olduğu izin, ruhsat ya da düzenleyici yorum

Düzenleme kalemini boş bırakmayın

Son maddeyi listeye Payko’dan sonra ekledim. Ağustos 2023’te Ankara’da paylı gayrimenkul yatırımı üzerine kurduğumuz şirkette ilk evi satmaya çok yaklaşmışken Sermaye Piyasası Kurulu projeyi bitirmemizi istedi; Mart 2024’te aniden kapattık. Ürün çalışıyordu, ekip iyiydi, talep vardı. Kontrol listemde o kalem yoktu.

Bugün düzenlemeye tabi bir alandaki her şirket için üç satır yazıyorum: bu iş hangi kurumun kapsamına giriyor, kurucu o kurumla konuştu mu, konuşmadıysa hangi varsayımla ilerliyor.

İncelemenin süresi de bir maddedir

Erken aşamada kurucunun en kıt kaynağı zamandır. Yirmi yatırımcının her birine ayrı ayrı üç haftalık inceleme yaptıran bir şirket, o dönemde ürün geliştirmez. Bu yüzden listeyi kurucuya toplu hâlde gönderiyorum ve neyi neden istediğimi tek cümleyle yazıyorum. Cevapları bekleyeceğim süreyi de baştan söylüyorum.

Turda bir öncü yatırımcı varsa incelemenin bir kısmı zaten yapılmıştır. O incelemenin çıktısını istemek hakkınızdır; aynı belgeleri kurucudan ikinci kez istemek yerine, öncünün bulgularını okuyup üzerine kendi eksiklerinizi sorabilirsiniz. Aynı şey birlikte yatırım yaptığınız diğer melekler için de geçerli: listeyi bölüşmek, herkesin aynı üç soruyu sormasından hem daha hızlı hem daha kapsamlıdır.

Listeyi nasıl kullanmalı

Listeyi baştan sona doldurmak bir amaç değil. Amaç, kararı değiştirecek üç dört maddeyi önce yapıp gerisini turun büyüklüğüne göre kısmaktır. Sıralamayı şu soruyla kuruyorum: bu madde yanlış çıkarsa yatırımı yapmaz mıyım. Cevap hayırsa madde beklemeye alınır.

İkinci kural, listeyi kapanıştan sonra güncellemek. Her yatırımın ardından iki soru soruyorum: bu şirkette sonradan öğrendiğim ve baştan sorabileceğim şey neydi, hangi maddeyi boşuna doldurdum. Birincisi listeye yeni madde ekler, ikincisi listeden madde çıkarır. Beş yıl sonra elinizde başkasının yazdığı yüz maddelik bir dosya değil, kendi yazdığınız yirmi maddelik bir sayfa olur ve o sayfa gerçekten kullanılır.