Yatırım süreci: altı aşama ve gerçek takvim

Drawium Ekim 2011’de kuruldu, Mayıs 2012’de kapandı. Şirketin bütün ömrü yedi aydı. Bu rakamı yatırımcı tarafındaki takvimi anlatmak için söylüyorum: karşınızdaki şirketin ömrü, sizin karar süreciniz kadar uzun olmayabilir.

Yatırım süreci altı aşamadan oluşur. Aşamaların sırası sabittir, süreleri değildir; ve süreyi çoğu zaman siz belirlemezsiniz.

1. Anlaşma akışı

İlk iş, bakılacak şirketleri bulmak. Klasik tarafta bu, tanıdık ağını kullanmak, sunum etkinliklerine gitmek, bir melek grubuna dahil olmak demek. Kitle fonlamasında açık kampanyaları taramak demek.

Drawium 1.500 başvuru arasından E-tohum 15’e seçildiğinde, 28 Ocak 2012’de, salonda 400 kişi vardı. O gün orada olan bir yatırımcı için akış oradan geliyordu; olmayan biri için o şirket hiç var olmadı. Anlaşma akışı bu kadar fiziksel bir meseledir.

Buradaki gerçek problem bulmak değil, elemeye hazır hâle getirmek. Yatırım yapılabilir bir akış kurmadan yapılan yatırım, seçilmiş değil karşılaşılmış olur. Aradaki fark, uzun vadede portföyün tamamını belirler.

2. İlk eleme

Elinize gelen şey genellikle bir sunum dosyasıdır ve amacı sizi ikna etmektir. Bu aşamada yapılan iş ikna olmak değil, elemek: şirketin sizin ölçütlerinize uyup uymadığına bakmak.

Tarama bir oturumda biter ve bitmelidir. Aşama, pazarı, coğrafyayı ve bilet büyüklüğünü tutmayan bir şirket için harcanan her saat, tutan bir şirketten çalınmıştır. Eleme aşamasının işi “evet” demek değil, hızlı “hayır” demektir.

3. Durum tespiti

Sürecin en pahalı aşaması bu. İnceleme ekibi, pazarı, ürünü, finansalları ve hukuki tarafı ayrı ayrı ele alır; her biri için ayrı soru listesi, ayrı belge ve çoğu zaman ayrı bir uzman gerekir.

Ne kadar süreceği, şirketin karmaşıklığına ve sizin o sektöre ne kadar yakın olduğunuza bağlıdır. Tanıdığınız bir alanda kısalır, tanımadığınız bir alanda uzar. Bu kursun geri kalanı büyük ölçüde bu aşamayı anlatıyor.

Aşamanın pahalı olması, biletle orantılı tutulması gerektiği anlamına da gelir. Küçük bir kitle fonlaması bileti için avukat tutmak ekonomik değildir; büyük bir klasik tur için tutmamak ise pahalıya patlar. İncelemenin derinliği kaybedebileceğiniz tutarla birlikte artar.

4. Karar ve pazarlık

İnceleme biter, karar verilir. Kararın “evet” olması hâlinde şartlar konuşulur: değerleme, tutar, alınacak oran, yatırımcıya tanınan haklar. Klasik turlarda bu konuşma bir niyet mektubuyla ya da anlaşma özetiyle kayda geçer.

Kitle fonlamasında bu aşama yoktur. Şartlar sayfada yazılıdır; kararınız yalnızca girmek ya da geçmektir. Pazarlık gücünüzün olmaması, şartları okumama gerekçesi değil; okuduktan sonra elinizdeki tek hamlenin geçmek olduğu anlamına gelir.

5. Kapanış ve para transferi

Sözleşmeler imzalanır, pay devri yapılır, para gönderilir. Şirketin türü — limited ya da anonim — pay devrinin nasıl işleyeceğini ve pay defterine nasıl kaydedileceğini belirler. Bu aşamada acele etmenin bir faydası yoktur; imzadan sonra düzeltilemeyen tek şey imzaladığınız metindir. İmzalanan nüshaların ve pay defteri kaydının bir kopyasını kendi arşivinizde tutun; yıllar sonra çıkışta aranan belge budur.

Kitle fonlamasında kapanış platformda gerçekleşir: para hedef tutulana kadar bloke hesapta bekler, sonra kademeli olarak şirkete aktarılır.

6. Yatırım sonrası

Para gittikten sonra süreç bitmez, biçim değiştirir. Şirketi izlersiniz, güncellemeleri okursunuz, sorulduğunda destek verirsiniz, bir sonraki turda takip yatırımı yapıp yapmayacağınıza karar verirsiniz.

Bu aşamanın bir bitiş tarihi yoktur; yalnızca bir bitiş olayı vardır. Udemy pozisyonunu Mart 2014’te aldım ve yedi yıl tuttum. O yedi yıl boyunca yapacak bir şeyim yoktu; süreç yalnızca beklemekten ibaretti.

Saati kim tutuyor

Bu altı aşamaya kendi takviminizi uydurmaya çalışırsanız yanılırsınız. Turun kapanış tarihini şirket belirler, kampanyanın süresini platform belirler, şirketin nakit ömrünü ise gerçekler belirler.

Zaman baskısının bir bölümü gerçektir: şirketin banka hesabında sınırlı bir nakit vardır ve tur kapanmazsa maaş ödenmez. Bir bölümü ise pazarlık tekniğidir. İkisini ayırmanın yolu, şirketin nakit durumunu incelemede zaten görmüş olmaktır. Görmediyseniz, aceleye dair söylenen her şeyi olduğu gibi kabul etmek zorunda kalırsınız.

Yapabileceğiniz tek şey, hangi aşamada ne kadar zaman harcayacağınıza önceden karar vermek. Eleme kısa, inceleme uzun, pazarlık ölçülü, kapanış dikkatli. Sıra bozulduğunda süreç değil, karar bozulur: incelemeden artırılan zaman, her zaman pazarlığa değil, pişmanlığa gider.