Kitle Fonlama Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler ve 3 Şirket Değerlendirmesi

Kanaldaki altı videonun tarih sırasıyla sonuncusu ve en uzunlarından biri bu: elli beş dakikaya yakın. Uzunluğun sebebi ikinci bölüm. Soruları saydıktan sonra üç şirketin turunu tek tek açıp aynı listeyi üzerlerinde uyguluyorum.

Aşağısı videonun notu. Videoyu açacak vaktinizin olmadığı bir günde de bu sayfanın işe yaraması için yazdım. Sorular burada duruyor; şirketlerin değerlendirmesi ise özetlenebilecek bir şey değil, o kısım anlatının kendisi.

Kitle fonlaması neden ayrı bir mesele

Videonun ilk bölümü şu soruyu ele alıyor: kitle fonlaması turu, klasik bir melek yatırım turundan tam olarak nerede ayrılıyor.

Klasik turda masaya oturursunuz. Kurucuyla konuşur, sorunuzu sorar, cevabı verirken yüzünü görürsünüz. Şartlar pazarlık edilir, çoğu turda işi yöneten bir yatırımcı (lead investor) vardır ve onun yaptığı incelemeden siz de faydalanırsınız. Kitle fonlamasında bunların hiçbiri yok. Karşınızda herkese açık tek bir sayfa var: şirketin kendi seçtiği rakamlar, kendi kurduğu anlatım, kendi yazdığı değerleme.

Bu, kitle fonlamasını kötü bir araç yapmaz. Yaptığı şey daha basit ve daha zor: incelemenin tamamını size bırakır.

Videoda sorduğum sorular

Bir turu açtığımda baktığım yerler sırasıyla şunlar:

• Ekipte kim var, bu işi daha önce kim yapmış.
• Ürün gerçekten çalışıyor mu, yoksa yalnızca sayfada mı var.
• Hangi rakamlar gösteriliyor.
• Hangi rakamlar gösterilmiyor.
• Değerlemeyi kim, neye bakarak belirledi.
• Bu turda tam olarak neyi satın alıyorsunuz.

Listenin en çok iş yapan maddesi dördüncüsü. Bir sunumda yazılmayan rakam, yazılanlardan daha çok şey söyler: aylık gelir varsa yazılır, yoksa yerine kullanıcı sayısı yazılır; kullanıcı sayısı da zayıfsa yerine kayıt sayısı geçer. Merdivenin hangi basamağında durduklarına bakmak, çoğu zaman turun tamamını anlatır.

Değerleme, en kırılgan yer

Klasik bir turda değerlemeyi pazarlık belirler; en azından iki taraf da sayının üzerinde çalışır. Kitle fonlamasında şirket bir sayı yazar ve o sayı sayfada öylece durur. Yatırımcının verebileceği tek cevap kabul etmek ya da geçmektir.

Bunun pratikteki sonucu, aynı olgunluktaki iki şirketin aynı platformda çok farklı değerlemelerle durabilmesi. Videoda bir sayının makul olup olmadığını neye bakarak tarttığımı anlatıyorum.

Üç şirket

İkinci bölümde üç şirketin turunu açıp yukarıdaki listeyi baştan sona uyguluyorum. Amaç şirketler hakkında hüküm vermek değil, önünüzdeki sayfada nereye bakılacağını göstermek.

Burada şirketleri tek tek özetlemiyorum, çünkü değeri olan kısım onlar değil. Mayıs 2023’te açık olan bir tur bugün kapalı, rakamları eski, sonucu belli. Tekrar edilebilir olan tek şey, o üç sayfaya bakarken izlediğim sıra.

Hafife alınan şey para değil, süre

Kitle fonlamasında en çok atlanan konu bu. Mart 2014’te Udemy hisselerini hisse başına 0,02 dolardan, 1.000 dolarlık aldım ve yedi yıl tuttum. O yedi yılda ne likidite vardı ne de güncel bir fiyat. Kitle fonlaması turları da aynı yerden başlar: parayı verirsiniz, sonra uzun süre hiçbir şey olmaz.

Bu hikâyenin tamamı ayrı bir videoda: Udemy’den nasıl 1 milyon dolar kazandım.

Videoyu çektikten sonra öğrendiğim bir şey

Bu videoyu çektikten yaklaşık üç ay sonra Payko’yu kurdum: Türkiye’de paylı gayrimenkul yatırımı. İlk evi satmaya çok yaklaşmışken Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) projeyi bitirmemizi istedi ve şirketi aniden kapattık.

Videoda düzenlemeye bu kadar yer ayırmıyorum, çünkü Mayıs 2023’te henüz yaşamamıştım. Bugün listeye bir madde daha eklerdim: bu tur hangi ülkenin hangi düzenlemesi altında açılmış ve o düzenleme yarın değişirse ne olur. Payko’nun sayfası burada.

Bu video kimin işine yarar

• Bir kitle fonlaması sayfasını ilk kez açan ve neye bakacağını bilmeyen kişi.
• Melek yatırımcılığa küçük tutarlarla başlamak isteyen, ama tur seçmenin nasıl bir iş olduğunu görmemiş olan kişi.
• Kendi turunu bu yolla açmayı düşünen kurucu — sayfanızı okuyan kişinin kafasındaki soruları duymak işinize yarar.

Videonun tamamı yaklaşık elli beş dakika. Akredite yatırımcı maddesi ve sözlüğün tamamı, videoda geçen terimlerin kısa karşılıkları için iyi bir başlangıç.